سبد خرید خالی است.
علت کرمو شدن جوش
علت کرمو شدن جوش چیست؟ بررسی ۱۵ علت اصلی، روش رفع و جلوگیری از تخلخل جوش
خلاصه مقاله در ۳۰ ثانیه
اگر فرصت مطالعه کل مقاله را ندارید، این خلاصه مهمترین نکات درباره علت کرمو شدن جوش را در کمتر از ۳۰ ثانیه در اختیار شما قرار میدهد.
| موضوع | خلاصه |
|---|---|
| علت اصلی | ورود هوا و گازهای ناخواسته به حوضچه مذاب و ایجاد تخلخل در فلز جوش. |
| رایجترین علت | آلودگی سطح قطعه، رطوبت الکترود یا سیم جوش و محافظت ناکافی گاز. |
| رایجترین اشتباه | افزایش آمپر یا تعویض دستگاه، بدون بررسی گاز محافظ و تمیزی سطح قطعه. |
| سریعترین راه رفع مشکل | کنترل دبی و نشتی گاز، تمیز کردن قطعه، خشک بودن الکترود یا سیم جوش و تنظیم صحیح پارامترهای جوشکاری. |
| نتیجه نهایی | در بیشتر موارد، کرمو شدن جوش بدون تعویض دستگاه و تنها با رفع علت اصلی بهطور کامل برطرف میشود. |
جمعبندی سریع
اگر جوش شما کرمو شده است، پیش از هر اقدامی سه مورد را بررسی کنید: گاز محافظ، تمیزی سطح قطعه و رطوبت الکترود یا سیم جوش. این سه عامل در عمل، بیشترین سهم را در ایجاد تخلخل دارند و رفع آنها معمولاً مشکل را بدون نیاز به تعویض تجهیزات برطرف میکند.
در یک نگاه
| اگر این مشکل را مشاهده میکنید | احتمال زیاد علت |
|---|---|
| سوراخهای بسیار ریز روی سطح جوش | گاز محافظ ناکافی یا نشتی |
| حبابهای درشت داخل جوش | رطوبت الکترود یا قطعه |
| کرمو شدن ابتدای جوش | پیشجریان گاز کم |
| کرمو شدن انتهای جوش | قطع زودهنگام گاز محافظ |
| تخلخل پراکنده در تمام مسیر جوش | آلودگی سطح یا تنظیم اشتباه پارامترها |
| کرمو شدن فقط هنگام جوشکاری در فضای باز | وزش باد و از بین رفتن پوشش گاز |
کرمو شدن جوش چیست؟
کرمو شدن جوش که در استانداردهای بینالمللی با نام Porosity شناخته میشود، یکی از رایجترین عیوب جوشکاری است. در این حالت، گازهای محبوسشده فرصت خروج از حوضچه مذاب را پیدا نمیکنند و پس از انجماد فلز، به صورت سوراخها یا حفرههای ریز و درشت داخل یا روی سطح جوش باقی میمانند.
بسیاری از جوشکاران این عیب را با نامهای جوش کرمو یا جوش کرمی نیز میشناسند. هرچند از نظر فنی اصطلاح صحیح «تخلخل جوش» یا «کرمو شدن جوش» است، اما هر دو عبارت در میان کاربران رایج بوده و معمولاً به یک مشکل اشاره دارند.
وجود تخلخل علاوه بر کاهش استحکام اتصال، میتواند باعث کاهش مقاومت خستگی، افزایش احتمال ترکخوردگی، نشتی در مخازن تحت فشار و حتی مردود شدن قطعه در آزمونهای بازرسی جوش شود.
چرا کرمو شدن جوش اتفاق میافتد؟
در فرآیندهای مختلف جوشکاری مانند SMAW (الکترود دستی)، MIG/MAG (CO₂)، TIG (آرگون) و FCAW، فلز مذاب باید در محیطی عاری از اکسیژن و رطوبت منجمد شود.
اگر در هنگام ذوب فلز، گازهایی مانند اکسیژن، هیدروژن یا نیتروژن وارد حوضچه مذاب شوند یا گاز محافظ نتواند از فلز مذاب محافظت کند، این گازها هنگام سرد شدن داخل فلز گیر افتاده و تخلخل ایجاد میکنند.
به همین دلیل، کرمو شدن جوش در بیشتر موارد به آلودگی، گاز محافظ یا تنظیمات نادرست جوشکاری مربوط میشود، نه صرفاً کیفیت دستگاه یا مهارت جوشکار.
مهمترین دلایل کرمو شدن جوش
۱. تمیز نبودن سطح قطعه
یکی از شایعترین دلایل کرمو شدن جوش، وجود آلودگی روی سطح فلز است. روغن، گریس، رنگ، رطوبت، زنگزدگی، گردوغبار یا حتی اثر انگشت روی قطعه میتواند هنگام ذوب شدن به گاز تبدیل شده و داخل فلز جوش محبوس شود.
این مشکل بهویژه در جوشکاری استنلس استیل، آلومینیوم و مخازن حساس بیشتر دیده میشود؛ زیرا این فلزات نسبت به آلودگی سطح حساستر هستند.
راهکار:
- تمیز کردن سطح با برس استیل یا فرچه مناسب
- استفاده از استون یا حلالهای مخصوص برای حذف چربی
- حذف کامل رنگ و اکسید قبل از شروع جوشکاری
- خشک بودن کامل قطعه قبل از جوشکاری
جوشکاری استنلس استیل؛ انتخاب سیم جوش مناسب اهمیت زیادی دارد
در جوشکاری فولاد ضد زنگ (استنلس استیل)، علاوه بر تمیز بودن سطح قطعه، انتخاب سیم جوش استیل CO₂ (MIG) متناسب با گرید فلز پایه نقش مهمی در جلوگیری از تخلخل، اکسیداسیون و کاهش مقاومت به خوردگی دارد. استفاده از سیم جوش استاندارد و گاز محافظ مناسب باعث ایجاد قوس پایدار، ظاهر بهتر جوش و افزایش کیفیت اتصال میشود.
۲. رطوبت الکترود یا سیم جوش
رطوبت یکی از بزرگترین دشمنان کیفیت جوش است. زمانی که الکترود یا سیم جوش رطوبت جذب میکند، آب موجود در آن در اثر حرارت تجزیه شده و هیدروژن آزاد میکند. این هیدروژن وارد فلز مذاب شده و پس از انجماد، حفرههای ریز یا همان کرمو شدن جوش را ایجاد میکند.
این مشکل در الکترودهای کمهیدروژن مانند E7018 بسیار رایجتر است؛ به همین دلیل این الکترودها باید در آون نگهداری شوند.
نشانهها
- حبابهای ریز متعدد
- صدای غیرعادی قوس
- ظاهر نامنظم جوش
- کاهش استحکام اتصال
راهکار:
- نگهداری الکترود در آون
- استفاده از بستهبندی سالم
- جلوگیری از قرار گرفتن مواد مصرفی در محیط مرطوب
- استفاده از سیم جوش باکیفیت و خشک
رطوبت الکترود E7018؛ یکی از مهمترین دلایل کرمو شدن جوش
اگر از الکترودهای کمهیدروژن E7018 استفاده میکنید، نگهداری صحیح آنها اهمیت زیادی دارد. این الکترودها در صورت جذب رطوبت میتوانند باعث افزایش هیدروژن در فلز جوش، ایجاد تخلخل، ترک هیدروژنی و کاهش کیفیت اتصال شوند. استفاده از الکترود استاندارد و نگهداری آن در آون، یکی از مؤثرترین راهکارهای جلوگیری از کرمو شدن جوش است.
۳. تنظیم نبودن گاز محافظ
در فرآیندهای MIG، MAG و TIG، گاز محافظ وظیفه دارد از تماس فلز مذاب با هوای محیط جلوگیری کند. اگر مقدار گاز کمتر یا بیشتر از حد استاندارد باشد، هوای محیط وارد حوضچه مذاب شده و تخلخل ایجاد میشود.
برخلاف تصور بسیاری از افراد، زیاد بودن دبی گاز نیز میتواند باعث کرمو شدن جوش شود؛ زیرا جریان شدید گاز باعث ایجاد آشفتگی و مکش هوای اطراف به داخل قوس میشود.
نشانهها
- کرمو شدن در تمام طول جوش
- تغییر رنگ جوش
- اکسید شدن فلز
راهکار:
- تنظیم دبی گاز متناسب با نوع فرآیند
- بررسی فشار رگلاتور
- استفاده از نازل مناسب
- جلوگیری از آشفتگی جریان گاز
دبی پیشنهادی گاز محافظ در فرآیندهای مختلف جوشکاری
یکی از رایجترین دلایل کرمو شدن جوش، تنظیم نادرست دبی گاز محافظ است. اگر میزان گاز کمتر از حد نیاز باشد، حوضچه مذاب بهخوبی در برابر اکسیژن و نیتروژن هوا محافظت نمیشود و احتمال ایجاد تخلخل افزایش مییابد. از طرف دیگر، دبی بیش از حد نیز میتواند باعث ایجاد آشفتگی در جریان گاز و ورود هوای محیط به ناحیه جوش شود.
جدول زیر، محدودههای متداول دبی گاز محافظ را در رایجترین فرآیندهای جوشکاری نشان میدهد.
| فرآیند جوشکاری | گاز محافظ | دبی معمول |
|---|---|---|
| TIG (جوش آرگون) | آرگون خالص (Ar) | ۶ تا ۱۰ لیتر در دقیقه |
| MIG/MAG | CO₂ خالص | ۱۰ تا ۱۵ لیتر در دقیقه |
| MIG/MAG | مخلوط آرگون + CO₂ | ۱۲ تا ۱۸ لیتر در دقیقه |
نکته مهم: مقادیر فوق، محدودههای رایج در شرایط معمول هستند. دبی مناسب میتواند با توجه به قطر نازل، قطر سیم جوش، شدت جریان، موقعیت جوشکاری، سرعت حرکت تورچ و شرایط محیطی (مانند وزش باد) تغییر کند. بنابراین، همیشه علاوه بر تنظیم دبی، سلامت شیلنگ، رگلاتور و اتصالات گاز را نیز بررسی کنید.
نکته تخصصی تکنوجوش
تنظیم دبی بیشتر، همیشه به معنای محافظت بهتر نیست. در بسیاری از موارد، افزایش بیش از حد جریان گاز باعث ایجاد جریان آشفته (Turbulence) در اطراف حوضچه مذاب میشود و هوای محیط را به داخل ناحیه جوش میکشد. به همین دلیل، تنظیم دبی در محدوده توصیهشده معمولاً نتیجه بهتری نسبت به باز کردن کامل شیر گاز خواهد داشت.
انتخاب سیم جوش مناسب؛ یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از کرمو شدن جوش
در جوشکاری MIG/MAG (CO₂)، علاوه بر تنظیم صحیح گاز محافظ، انتخاب سیم جوش استاندارد و متناسب با فلز پایه نقش مهمی در کاهش تخلخل، پایداری قوس و افزایش کیفیت اتصال دارد. استفاده از سیم جوش بیکیفیت یا نامناسب میتواند احتمال کرمو شدن جوش را افزایش دهد.
۴. نشتی در شیلنگ یا اتصالات گاز
گاهی دبی گاز روی رگلاتور کاملاً صحیح است، اما به دلیل نشتی در شیلنگ، اتصالات، رگلاتور یا تورچ، مقدار واقعی گاز محافظ به حوضچه مذاب نمیرسد.
این مشکل یکی از رایجترین دلایل کرمو شدن جوش در کارگاهها است و بسیاری از جوشکاران در ابتدا تصور میکنند ایراد از سیم جوش یا دستگاه است.
چگونه تشخیص دهیم؟
- صدای خروج گاز از اتصالات
- کاهش سریع فشار کپسول
- کرمو شدن ناگهانی جوش بدون تغییر تنظیمات
- مشاهده حباب هنگام تست اتصالات با کف صابون
راهکار:
- بررسی تمام اتصالات قبل از شروع کار
- تعویض شیلنگهای فرسوده
- سرویس دورهای رگلاتور و تورچ
- استفاده از بستهای استاندارد
۵. طول قوس زیاد
هرچه فاصله نوک الکترود یا سیم جوش از قطعه بیشتر شود، حفاظت گاز کاهش یافته و احتمال ورود اکسیژن و نیتروژن به حوضچه مذاب افزایش پیدا میکند. این موضوع علاوه بر کاهش نفوذ، یکی از دلایل اصلی ایجاد تخلخل است.
طول قوس زیاد معمولاً باعث پاشش بیشتر، ظاهر نامناسب جوش و کاهش کیفیت اتصال نیز میشود.
نشانهها
- صدای ناپایدار قوس
- پاشش زیاد
- جوش نامنظم
- ایجاد سوراخهای ریز روی سطح جوش
راهکار:
- حفظ فاصله مناسب الکترود یا تورچ از قطعه
- ثابت نگه داشتن دست هنگام جوشکاری
- تمرین برای کنترل طول قوس
- انتخاب تنظیمات مناسب دستگاه متناسب با ضخامت قطعه
۶. آمپر یا ولتاژ نامناسب
تنظیم نادرست آمپر و ولتاژ یکی از دلایل مهم کرمو شدن جوش است. اگر آمپر کمتر از مقدار موردنیاز باشد، فلز پایه و سیم جوش بهخوبی ذوب نشده و گازهای ایجادشده فرصت خروج از حوضچه مذاب را پیدا نمیکنند. از طرف دیگر، آمپر بیش از حد نیز میتواند باعث آشفتگی حوضچه، افزایش پاشش و ورود هوای محیط به منطقه جوش شود.
در فرآیندهای MIG/MAG و TIG، ولتاژ نیز نقش مهمی در پایداری قوس دارد. ولتاژ بسیار بالا معمولاً قوس را بلندتر کرده و احتمال ورود اکسیژن و نیتروژن به حوضچه مذاب را افزایش میدهد.
نشانهها
- ظاهر نامنظم جوش
- نفوذ کم یا بیش از حد
- افزایش پاشش
- ایجاد حبابهای ریز در طول مسیر جوش
راهکار
- تنظیم آمپر مطابق قطر الکترود یا سیم جوش
- استفاده از جدول تنظیمات پیشنهادی سازنده
- انجام تست روی یک قطعه نمونه قبل از شروع پروژه اصلی
- کنترل همزمان آمپر، ولتاژ و سرعت حرکت
۷. سرعت حرکت نامناسب جوشکار
سرعت حرکت تورچ یا الکترود تأثیر مستقیمی بر کیفیت جوش دارد.
اگر بیش از حد سریع حرکت کنید، گازهای ایجادشده فرصت خروج از فلز مذاب را پیدا نمیکنند و تخلخل ایجاد میشود. در مقابل، حرکت بسیار آهسته نیز باعث بزرگ شدن حوضچه مذاب، افزایش جذب گاز و در برخی شرایط ایجاد کرمو شدن خواهد شد.
راهکار
- حفظ سرعت یکنواخت
- جلوگیری از توقفهای ناگهانی
- هماهنگ کردن سرعت حرکت با شدت جریان و ضخامت قطعه
۸. وزش باد و جریان هوا
این مورد یکی از رایجترین دلایل علت کرمو شدن جوش CO2 و علت کرمو شدن جوش آرگون در محیطهای باز است.
گاز محافظ باید بهطور کامل اطراف قوس را بپوشاند. حتی یک باد ملایم ناشی از پنکه، کولر، هواکش یا جریان طبیعی هوا میتواند این پوشش را از بین ببرد و باعث ورود هوای محیط به حوضچه مذاب شود.
به همین دلیل، بسیاری از جوشهایی که در فضای باز انجام میشوند، با وجود تنظیم صحیح دستگاه، دچار تخلخل میشوند.
راهکار
- استفاده از پرده یا شیلد محافظ باد
- خاموش کردن پنکه یا کولر در محل جوشکاری
- افزایش کنترلشده دبی گاز (فقط در صورت نیاز)
- استفاده از فرآیند مناسب برای محیطهای باز
۹. کیفیت پایین سیم جوش یا الکترود
همه مواد مصرفی کیفیت یکسانی ندارند.
استفاده از سیم جوش یا الکترود بیکیفیت میتواند باعث ایجاد گازهای اضافی، ناپایداری قوس و افزایش احتمال کرمو شدن جوش شود.
مواد مصرفی استاندارد دارای ترکیب شیمیایی کنترلشده و رطوبت بسیار پایین هستند و احتمال ایجاد تخلخل را کاهش میدهند.
توصیه تکنوجوش
در پروژههای حساس، همیشه از مواد مصرفی دارای استانداردهای معتبر مانند AWS و ISO استفاده کنید و از خرید محصولات بدون مشخصات فنی خودداری نمایید.
انتخاب الکترود مناسب؛ تأثیر مستقیم بر کیفیت جوش
یکی از عوامل مهم در جلوگیری از کرمو شدن جوش، نفوذ ناقص و کاهش استحکام اتصال، استفاده از الکترود جوشکاری استاندارد و متناسب با نوع فولاد است. الکترودهای باکیفیت، قوس پایدارتر، تشکیل سرباره مناسب و رطوبت کنترلشده دارند و احتمال ایجاد تخلخل را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهند. انتخاب صحیح الکترود علاوه بر بهبود ظاهر جوش، باعث افزایش دوام و استحکام اتصال نیز میشود.
۱۰. گرفتگی نازل یا نازل آلوده
در فرآیند MIG و MAG، نازل تورچ وظیفه هدایت یکنواخت گاز محافظ را بر عهده دارد.
چسبیدن پاششهای جوش به داخل نازل باعث میشود جریان گاز نامنظم شده و بخشی از حوضچه مذاب بدون محافظ باقی بماند.
علائم
- خروج نامنظم گاز
- پاشش زیاد
- تغییر رنگ جوش
- کرمو شدن پراکنده
راهکار
- تمیز کردن مرتب نازل
- استفاده از اسپری ضد پاشش
- تعویض نازلهای فرسوده
۱۱. زاویه نامناسب تورچ یا الکترود
زاویه نامناسب تورچ باعث میشود گاز محافظ بهدرستی روی حوضچه مذاب متمرکز نشود.
در بسیاری از موارد، تغییر زاویه از ۱۰ تا ۱۵ درجه استاندارد به زاویههای بسیار زیاد باعث ایجاد تخلخل میشود.
راهکار
- حفظ زاویه مناسب نسبت به قطعه
- حرکت یکنواخت تورچ
- جلوگیری از چرخش ناگهانی دست
۱۲. آلودگی یا کیفیت پایین گاز محافظ
گاهی مشکل نه از دستگاه است، نه از سیم جوش و نه از تنظیمات؛ بلکه خود گاز محافظ کیفیت لازم را ندارد.
وجود رطوبت، ناخالصی یا ترکیب اشتباه گاز میتواند باعث ایجاد تخلخل شود.
به همین دلیل در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع غذایی از گازهای با خلوص بالا استفاده میشود.
۱۳. فاصله زیاد نازل تا قطعه (Stick-Out)
اگر فاصله نوک سیم جوش تا قطعه بیش از مقدار استاندارد باشد، حفاظت گاز کاهش یافته و کیفیت قوس افت میکند.
در نتیجه احتمال کرمو شدن جوش افزایش پیدا میکند.
۱۴. زنگزدگی و اکسید سطح فلز
سطح زنگزده هنگام ذوب شدن مقدار زیادی گاز آزاد میکند.
این موضوع یکی از دلایل اصلی ایجاد حباب در جوش و تخلخل جوش است.
قبل از شروع جوشکاری باید تمام اکسیدها، زنگزدگی و پوستههای سطحی حذف شوند.
۱۵. قطع زودهنگام گاز محافظ
در جوشکاری TIG و MIG بسیاری از افراد بلافاصله بعد از پایان جوش، تورچ را از روی قطعه برمیدارند.
در حالی که هنوز فلز مذاب کاملاً منجمد نشده است.
قطع شدن زودهنگام جریان گاز باعث اکسید شدن و ایجاد کرمو شدن در انتهای جوش میشود.
راهکار
- استفاده از تنظیم Post Flow مناسب
- چند لحظه نگه داشتن تورچ روی انتهای جوش پس از خاموش شدن قوس
🚫 اشتباه رایج در رفع کرمو شدن جوش
بسیاری از جوشکاران تصور میکنند هر زمان جوش سوراخ یا کرمو شود، باید آمپر دستگاه را افزایش دهند.
در حالی که در اغلب موارد، مشکل ارتباطی با آمپر ندارد و علت اصلی به یکی از موارد زیر برمیگردد:
- رطوبت الکترود یا سیم جوش
- آلودگی سطح قطعه (روغن، رنگ، گریس یا زنگزدگی)
- کمبود یا تنظیم نبودن گاز محافظ
- نشتی شیلنگ، رگلاتور یا اتصالات گاز
- وزش باد و از بین رفتن پوشش گاز محافظ
توصیه تکنوجوش
قبل از تغییر آمپر یا تعویض دستگاه جوش، ابتدا مسیر گاز محافظ، تمیزی سطح قطعه، وضعیت الکترود یا سیم جوش و سلامت اتصالات را بررسی کنید. در بسیاری از پروژههای صنعتی، تنها با رفع یکی از این موارد، تخلخل جوش کاملاً برطرف میشود.
جدول عیبیابی سریع؛ کدام علت کرمو شدن جوش را اول بررسی کنیم؟
بعد از آشنایی با ۱۵ علت اصلی، شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که در عمل باید بررسی را از کدام مورد شروع کنیم؟ تجربه نشان میدهد اگر عیبیابی را به ترتیب اولویت انجام دهید، در بسیاری از موارد بدون صرف هزینه اضافی و تعویض تجهیزات میتوانید مشکل را برطرف کنید.
جدول زیر، رایجترین دلایل کرمو شدن جوش را بر اساس احتمال وقوع، میزان سختی رفع مشکل و اولویت بررسی خلاصه میکند.
| علت کرمو شدن جوش | احتمال وقوع | سختی رفع | اول بررسی شود؟ |
|---|---|---|---|
| آلودگی سطح قطعه | ⭐⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| رطوبت الکترود | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| رطوبت سیم جوش | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| کمبود گاز محافظ | ⭐⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| دبی بیش از حد گاز محافظ | ⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| نشتی شیلنگ یا اتصالات گاز | ⭐⭐⭐⭐ | متوسط | ✅ بله |
| طول قوس زیاد | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| آمپر یا ولتاژ نامناسب | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| سرعت حرکت نامناسب | ⭐⭐⭐ | آسان | ❌ پس از بررسی موارد اصلی |
| وزش باد یا جریان هوا | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| نازل آلوده یا گرفتگی نازل | ⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| زاویه نامناسب تورچ | ⭐⭐⭐ | آسان | ❌ در مراحل بعد |
| کیفیت پایین گاز محافظ | ⭐⭐ | متوسط | ❌ در صورت ادامه مشکل |
| زنگزدگی و اکسید سطح فلز | ⭐⭐⭐⭐ | آسان | ✅ بله |
| قطع زودهنگام گاز محافظ | ⭐⭐ | آسان | ❌ در پایان بررسی |
نکته تخصصی تکنوجوش
بررسی تجربه پروژههای صنعتی نشان میدهد بیش از ۸۰ درصد موارد کرمو شدن جوش به چهار عامل اصلی مربوط میشود:
✅ آلودگی سطح قطعه
✅ رطوبت الکترود یا سیم جوش
✅ تنظیم نادرست گاز محافظ
✅ نشتی شیلنگ یا اتصالات گازبه همین دلیل، قبل از تعویض دستگاه جوش، سیم جوش یا سایر تجهیزات، ابتدا این چهار مورد را بررسی کنید. در بسیاری از مواقع، تنها با رفع یکی از این مشکلات، تخلخل جوش بهطور کامل برطرف میشود.
خلاصه کاربردی:
اگر هنگام جوشکاری با کرمو شدن جوش مواجه شدید، این ترتیب را رعایت کنید:
- تمیز بودن سطح قطعه را بررسی کنید.
- از خشک بودن الکترود یا سیم جوش مطمئن شوید.
- فشار و دبی گاز محافظ را کنترل کنید.
- شیلنگ، رگلاتور و اتصالات را از نظر نشتی بررسی کنید.
- نازل تورچ را تمیز کنید.
- آمپر، ولتاژ و طول قوس را تنظیم کنید.
- در صورت جوشکاری در فضای باز، وزش باد را حذف کنید.
در اغلب موارد، همین مراحل بدون نیاز به تعویض تجهیزات، علت اصلی تخلخل را مشخص میکنند.
چگونه علت کرمو شدن جوش را تشخیص دهیم؟
گاهی ظاهر تخلخل میتواند به شما کمک کند تا علت اصلی را سریعتر پیدا کنید.
| نشانه مشاهدهشده | علت احتمالی | راهکار پیشنهادی |
|---|---|---|
| سوراخهای بسیار ریز روی سطح | کمبود گاز محافظ | بررسی دبی گاز و نشتی اتصالات |
| حبابهای درشت | رطوبت الکترود یا قطعه | خشک کردن الکترود و تمیزکاری سطح |
| کرمو شدن ابتدای جوش | پیشجریان گاز کم | افزایش زمان Pre Flow |
| کرمو شدن انتهای جوش | قطع زودهنگام گاز | افزایش زمان Post Flow |
| تخلخل فقط در فضای باز | وزش باد | استفاده از محافظ باد |
| تخلخل در تمام مسیر جوش | آلودگی سطح یا تنظیمات اشتباه | تمیزکاری و تنظیم مجدد دستگاه |
| تخلخل همراه با پاشش زیاد | ولتاژ یا طول قوس نامناسب | اصلاح تنظیمات و فاصله تورچ |
نمونه واقعی از تجربه کارشناسان تکنوجوش
در یکی از موارد بررسیشده توسط کارشناسان تکنوجوش، یک کاربر از کرمو شدن مداوم جوش MIG روی یک سازه فولادی شکایت داشت. او پیش از تماس با واحد فنی، سیم جوش، نازل تورچ و حتی تنظیمات دستگاه را چندین بار تغییر داده بود، اما تخلخل همچنان در تمام طول جوش مشاهده میشد.
پس از بررسی مرحلهبهمرحله مسیر گاز محافظ، مشخص شد در محل اتصال شیلنگ به رگلاتور، نشتی بسیار جزئی وجود دارد؛ نشتیای که در ظاهر قابل تشخیص نبود اما باعث میشد حجم واقعی گاز محافظ به حوضچه مذاب نرسد.
پس از تعویض اتصال معیوب و تنظیم مجدد دبی گاز، بدون تغییر دستگاه یا سیم جوش، تخلخل بهطور کامل برطرف شد و کیفیت جوش به حالت طبیعی بازگشت.
نتیجهگیری فنی
این تجربه نشان میدهد که در بسیاری از موارد، علت کرمو شدن جوش به تجهیزات اصلی مربوط نیست؛ بلکه یک ایراد ساده مانند نشتی گاز، آلودگی سطح یا رطوبت مواد مصرفی میتواند عامل ایجاد تخلخل باشد. به همین دلیل، عیبیابی مرحلهبهمرحله معمولاً سریعتر و کمهزینهتر از تعویض قطعات یا دستگاه است.
علت کنده شدن جوش چیست؟
بسیاری از کاربران هنگام مشاهده جدا شدن فلز جوش، عبارت علت کنده شدن جوش را جستجو میکنند. هرچند کرمو شدن جوش میتواند استحکام اتصال را کاهش دهد، اما همیشه دلیل اصلی کنده شدن جوش نیست.
از مهمترین عوامل کنده شدن جوش میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نفوذ ناکافی فلز جوش به فلز پایه
- انتخاب نادرست نوع الکترود یا سیم جوش
- آمادهسازی نامناسب اتصال
- آلودگی شدید سطح قطعه
- اجرای چندپاس نامناسب
- کرمو شدن گسترده و کاهش سطح مؤثر اتصال
در چنین شرایطی باید علاوه بر بررسی تخلخل، کیفیت آمادهسازی اتصال، تنظیمات دستگاه و نوع مواد مصرفی نیز کنترل شود.
علت شکستن جوش در جوشکاری چیست؟
شکستن جوش با کرمو شدن جوش یکسان نیست. کرمو شدن به وجود حفرههای گازی در فلز جوش اشاره دارد، در حالی که شکستن جوش معمولاً نتیجه تمرکز تنش، نفوذ ناکافی، انتخاب نامناسب فرآیند یا ایجاد ترک در محل اتصال است.
اگر جوش تحت بار قرار گیرد، وجود تخلخلهای زیاد میتواند محل مناسبی برای شروع ترک باشد و در نهایت باعث شکست اتصال شود. به همین دلیل استانداردهایی مانند AWS D1.1 و ISO 5817 برای میزان مجاز تخلخل، محدودیتهای مشخصی در نظر گرفتهاند.
تفاوت کرمو شدن جوش با سایر عیوب جوشکاری
گاهی کاربران تمام عیوب جوش را با نام «کرمو شدن» میشناسند، در حالی که در بازرسی جوش هر عیب منشأ، ظاهر و روش اصلاح متفاوتی دارد. تشخیص صحیح نوع عیب، اولین قدم برای انتخاب راهکار مناسب است.
| نوع عیب | ظاهر | علت اصلی | روش رفع |
|---|---|---|---|
| کرمو شدن (Porosity) | سوراخها و حفرههای ریز یا درشت | ورود یا محبوس شدن گاز در حوضچه مذاب | تنظیم گاز محافظ، تمیزکاری سطح، خشک کردن الکترود |
| ترک جوش (Crack) | شکاف باریک روی یا داخل جوش | تنش، سرد شدن سریع، هیدروژن | حذف قسمت ترکخورده و جوشکاری مجدد |
| نفوذ ناقص (Incomplete Penetration) | اتصال ناقص در ریشه جوش | آمپر کم، آمادهسازی نامناسب اتصال | افزایش نفوذ و اصلاح شیار |
| عدم ذوب (Lack of Fusion) | اتصال ناقص بین فلز پایه و فلز جوش | سرعت زیاد، آمپر کم، زاویه اشتباه | تنظیم پارامترها و اجرای مجدد |
| سوختگی کناره (Undercut) | ایجاد شیار در لبه جوش | آمپر زیاد یا حرکت سریع | کاهش آمپر و اصلاح زاویه تورچ |
| حبس سرباره (Slag Inclusion) | باقی ماندن سرباره داخل جوش | تمیز نکردن پاس قبلی | تمیزکاری بین پاسها |
آیا جوش کرمو قابل تعمیر است؟
بله، اما روش تعمیر به میزان تخلخل بستگی دارد.
اگر فقط چند حفره سطحی و کوچک وجود داشته باشد، ممکن است با سنگزنی و اجرای یک پاس ترمیمی مشکل برطرف شود. اما در صورتی که تخلخل در عمق فلز جوش گسترش یافته باشد، باید قسمت معیوب کاملاً برداشته شده و اتصال مجدداً جوشکاری شود.
در سازههای حساس مانند مخازن تحت فشار، خطوط انتقال سیالات یا قطعات تحت بار دینامیکی، تصمیم نهایی باید بر اساس نتایج بازرسیهای چشمی (VT)، مایع نافذ (PT)، ذرات مغناطیسی (MT)، رادیوگرافی (RT) یا آزمون اولتراسونیک (UT) و الزامات استانداردهای مربوطه اتخاذ شود.
آیا کرمو شدن جوش همیشه خطرناک است؟
خیر. مشاهده چند حفره بسیار ریز روی سطح جوش همیشه به معنای مردود بودن اتصال یا خطرناک بودن آن نیست. میزان اهمیت تخلخل به عواملی مانند اندازه حفرهها، تعداد آنها، محل قرارگیری، نوع سازه و شرایط کاری قطعه بستگی دارد.
برای مثال، وجود مقدار محدودی تخلخل در یک قطعه غیرسازهای یا قطعاتی که تحت بار مکانیکی قرار نمیگیرند، ممکن است تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد نهایی نداشته باشد. اما همین میزان تخلخل در تجهیزاتی مانند مخازن تحت فشار، خطوط انتقال سیالات، سازههای فولادی، قطعات جرثقیل، تجهیزات نفت و گاز یا اتصالاتی که تحت بارهای دینامیکی قرار دارند میتواند محل شروع ترک، کاهش استحکام و حتی شکست اتصال باشد.
به همین دلیل، در پروژههای صنعتی تنها مشاهده ظاهری جوش برای تصمیمگیری کافی نیست. در صورت وجود تخلخل، معمولاً از روشهای بازرسی مانند آزمون چشمی (VT)، مایع نافذ (PT)، ذرات مغناطیسی (MT)، رادیوگرافی (RT) یا اولتراسونیک (UT) استفاده میشود تا میزان واقعی عیب مشخص شود. سپس بر اساس الزامات استانداردهایی مانند AWS D1.1، ISO 5817 یا ASME درباره پذیرش، تعمیر یا رد اتصال تصمیمگیری میشود.
جمعبندی سریع
- وجود تخلخل بهتنهایی به معنای خطرناک بودن جوش نیست.
- اندازه، تعداد و محل قرارگیری حفرهها اهمیت بیشتری نسبت به صرف وجود آنها دارد.
- در سازههای حساس، هرگونه تخلخل باید مطابق استانداردهای بازرسی ارزیابی شود.
- اگر درباره کیفیت جوش تردید دارید، از بازرسی غیرمخرب (NDT) استفاده کنید.
استانداردهای پذیرش تخلخل جوش
وجود مقدار کمی تخلخل همیشه به معنای مردود بودن جوش نیست. استانداردهای معتبر صنعتی، حدود مجاز این عیب را بر اساس نوع سازه، فرآیند جوشکاری و شرایط بهرهبرداری مشخص میکنند.
AWS D1.1
برای سازههای فولادی، اندازه، تعداد و فاصله بین تخلخلها را مشخص میکند و در صورت عبور از حدود مجاز، جوش باید تعمیر یا تعویض شود.
ISO 5817
کیفیت جوش را در سه سطح B، C و D طبقهبندی میکند. هرچه سطح کیفی بالاتر باشد، میزان مجاز تخلخل کمتر است.
ASME Section IX
در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و تجهیزات تحت فشار، ارزیابی تخلخل بر اساس الزامات طراحی، روش جوشکاری و نتایج آزمونهای غیرمخرب انجام میشود.
نکته: وجود چند حفره ریز در یک اتصال غیرسازهای ممکن است قابل قبول باشد، اما همان میزان تخلخل در یک مخزن تحت فشار یا خط لوله میتواند باعث رد کامل جوش شود.
چکلیست جلوگیری از کرمو شدن جوش
قبل از شروع هر پروژه، این موارد را بررسی کنید:
✅ سطح قطعه کاملاً تمیز و عاری از روغن، رنگ، گریس و زنگزدگی باشد.
✅ الکترود یا سیم جوش در شرایط مناسب نگهداری شده باشد.
✅ فشار و دبی گاز محافظ مطابق توصیه سازنده تنظیم شده باشد.
✅ شیلنگ، رگلاتور و اتصالات از نظر نشتی کنترل شوند.
✅ نازل تورچ تمیز باشد.
✅ آمپر، ولتاژ و سرعت حرکت متناسب با ضخامت قطعه انتخاب شود.
✅ در محیطهای باز از محافظ باد استفاده شود.
✅ زاویه تورچ یا الکترود بهدرستی حفظ شود.
✅ در جوشکاری TIG و MIG، زمان Pre Flow و Post Flow تنظیم شود.
اشتباهات رایج جوشکاران که باعث کرمو شدن جوش میشود
حتی افراد باتجربه نیز گاهی این اشتباهات را مرتکب میشوند:
- استفاده از الکترودی که ساعتها در محیط مرطوب باقی مانده است.
- جوشکاری روی سطح روغنی یا زنگزده.
- افزایش بیش از حد دبی گاز با تصور اینکه «گاز بیشتر یعنی کیفیت بهتر».
- استفاده از تورچ با نازل آلوده.
- جوشکاری در مقابل باد یا جریان هوای کولر.
- تنظیم آمپر فقط بر اساس تجربه، بدون توجه به ضخامت قطعه و قطر الکترود.
- خارج کردن سریع تورچ پس از پایان جوش و قطع زودهنگام گاز محافظ.
درخت تصمیم عیبیابی کرمو شدن جوش
اگر روی جوش سوراخ مشاهده کردید، مراحل زیر را بهترتیب بررسی کنید:
مرحله اول: آیا سطح قطعه تمیز است؟
- خیر → سطح را تمیز کرده و دوباره جوشکاری کنید.
- بله → مرحله بعد.
مرحله دوم: آیا گاز محافظ بهدرستی جریان دارد؟
- خیر → دبی گاز، رگلاتور و نشتی اتصالات را بررسی کنید.
- بله → مرحله بعد.
مرحله سوم: آیا الکترود یا سیم جوش خشک و استاندارد است؟
- خیر → مواد مصرفی را تعویض یا خشک کنید.
- بله → مرحله بعد.
مرحله چهارم: آیا آمپر، ولتاژ و سرعت حرکت صحیح هستند؟
- خیر → تنظیمات دستگاه را اصلاح کنید.
- بله → مرحله بعد.
مرحله پنجم: آیا در محیط وزش باد وجود دارد؟
- بله → از محافظ باد استفاده کنید.
- خیر → کیفیت گاز محافظ، وضعیت تورچ و سایر پارامترها را بررسی کنید.
این روند مرحلهبهمرحله به شما کمک میکند بدون آزمون و خطای زیاد، علت اصلی کرمو شدن جوش را پیدا کنید.
جمعبندی
کرمو شدن جوش یا Porosity یکی از متداولترین عیوب جوشکاری است که در اثر محبوس شدن گاز داخل فلز مذاب ایجاد میشود. عواملی مانند آلودگی سطح، رطوبت مواد مصرفی، تنظیم نادرست گاز محافظ، نشتی اتصالات، طول قوس زیاد، سرعت نامناسب حرکت و استفاده از تجهیزات غیراستاندارد میتوانند احتمال بروز این عیب را افزایش دهند.
با رعایت اصول آمادهسازی سطح، استفاده از مواد مصرفی باکیفیت، تنظیم صحیح پارامترهای جوشکاری و انجام بازرسیهای اولیه، میتوان از ایجاد تخلخل جلوگیری کرد و کیفیت و استحکام اتصال را به میزان قابلتوجهی افزایش داد.
تکنوجوش
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.